ضعف در فرهنگ کتابخواني

ضعف در فرهنگ کتابخواني
آبان 1, 1400
66 بازدید

ضعف در فرهنگ کتابخواني فاطمه کریمی/ فعال اجتماعی امروزه با پیشرفت دانش و تکنولوژی شاهد تغییرات گسترده در حوزهها و سطوح مختلف زندگی بشر هستیم. اما انسان همواره سعی دارد تا خود را با شرایط گوناگون سازگار کند. یکی از همین تغییرات در حوزه فناوری اطلاعات و فضای مجازی است که در یکدهه اخیر به […]

ضعف در فرهنگ کتابخواني
فاطمه کریمی/ فعال اجتماعی

امروزه با پیشرفت دانش و تکنولوژی شاهد تغییرات گسترده در حوزهها و سطوح مختلف زندگی بشر هستیم.
اما انسان همواره سعی دارد تا خود را با شرایط گوناگون سازگار کند.
یکی از همین تغییرات در حوزه فناوری اطلاعات و فضای مجازی است که در یکدهه اخیر به شدت در نسلهای مختلف فراگیر شده و جزء لاینفک زندگی روزمره به حساب میآید
فضای مجازی با ورود خود به زندگی ما تحولات عمیق و مهمی را به وجود آورده است که خود برای مباحث مختلف، دارای جنبههای منفی و مثبت بسیاری است.
حوزه فرهنگ خصوصا فرهنگ کتابخوانی نیز از این تغییرات در امان نمانده و دستخوش دگرگونیهایی شده است. به نظر میرسد فضای مجازی با وجود آنکه شیوههای جدیدی ازمطالعه را به ارمغان آورده است به علت جذابیتهای کاذب و سطحی که دارد به شکلی غیرمستقیم بر فرهنگ کتابخوانی تاثیر گذاشته و این یار مهربان قدیمی را بیش از پیش به ورطه انزوا کشانده است.
استفاده بی رویه از فضای مجازی و بستر های گفتگوی اجتماعی نظیر تلگرام، اینستاگرام، توییتر و….. به یک عادت تبدیل شده است؛ عملی وقتگیر و سرگرم کننده که اگر کنترل نشود میتواند زمان زیادی از زندگی روزمره را به خود اختصاص دهد؛ در این صورت دیگر وقتی برای مطالعه مفید و کسب دانش نمی ماند.
در تعریف سواد رسانهای آمده است: “سواد رسانهای” Media Literacy) عبارتست از یک نوع درک متکی بر مهارت که براساس آن میتوان انواع رسانهها و انواع تولیدات آنها را شناخت و از یکدیگر تفکیک و شناسایی کرد(یونس شکرخواه).
فقدان سواد رسانه ای و آگاهیهای لازم این تفکر یا بهتر است بگوییم توهم را در میان افراد جامعه به وجود آورده است که استفاده از فضای مجازی، دانش عمومی را ارتقاء می بخشد، اما نه مشاهدات چنین چیزی را تایید می کند و نه آمار و ارقام رسمی بر آن صحه می گذارد!
زیرا طبق گزارش مرکز آمار ایران در سال ۹۹ سرانه مطالعه هر فرد باسواد بالای ۱۵ سال در روز به طور متوسط فقط ۱۶ دقیقه و ۳۶ ثانیه بوده است!
و این به معنای آن است که حتی محتواهایی که در این بسترها تولید میشود نه تنها مردم را به خواندن کتاب تشویق نمیکند بلکه با گرفتن وقت و تغییر خوراک فکری، آنها را از این عمل پسندیده که بسیار مورد نیاز جوامع بشری است، دور میکند.
از طرف دیگر ورود وای فای های رایگان در کتابخانهها به تضعیف فرهنگ کتابخوانی دامن زده است.
عده ای از افراد فقط برای خواندن نشریات و استفاده از اینترنت به این کتابخانهها مراجعه میکنند نه صرفا کتاب خواندن!
البته فضای مجازی فقط عامل اصلی کم رنگ شدن فرهنگ کتابخوانی نیست؛ به روز نبودن منابع کتابخانهها نیز دلیلی دیگر بر این مدعاست.
شاید برای شماهم پیش آمده باشد که با معرفی یک کتاب جدید در کانالهای تلگرامی و پیج های اینستاگرام و حتی دوستان خود به کتابخانهها مراجعه کردهاید و جای خالی آن کتابها را در قفسهها دیدهاید!
و اما گرانی و هزینههای بالای تهیه کتاب هم در این میان قد علم کرده و نمی گذارد آب خوش از گلوی عاشقان کتاب و کتابخوانی پایین برود.
در سال ۹۹، یک میلیون و ۷۶۴ هزار و ۴۴۳ صفحه کتاب طی دو ماه ابتدایی روانه بازار شد، اما در سال ۱۴۰۰ تعداد صفحات منتشر شده یک میلیون و ۵۱۰ هزار و ۱۱۱ بوده است که در میزان صفحه هم شاهد سیر نزولی در سال جاری هستیم!
یکی از کارهایی که عمدتاً در کشورهای توسعهیافته در این زمینه صورت میگیرد، استفاده از ظرفیتهای فضای شهری برای توسعه کتابخوانی است. در برخی از کشورها که اتفاقاً آمار کتابخوانی آنها بالاست، مسوولین به جای استفاده از بنرهای خشک و بیروح که حاوی پیامهای اخلاقی برای کتابخوانی است، آستینها را بالا میزنند تا با اجرای طرحهای مختلف، به میزان کتابخوانی در کشورشان بیفزایند. موضوعی که کمتر در فضای شهرهای ایران دیده میشود.
مثلا در اقدامی جالب در شهر تورنتو کانادا فضایی مسقف و چوبی به منظور جذب مخاطب بیشتر به کتاب احداث شد. این اتاقک کوچک که در آن کتابهایی برای گروههای سنی مختلف عرضه میشود، تلاش دارد تا فضایی آرام و به دور از هیاهو را برای کتابخوانان ایجاد کند.
ترویج فرهنگ کتابخوانی در بسیاری از کشورهای توسعه یافته منحصر به دولت نیست؛ مردم نیز خود را در قبال این موضوع مسوول می دانند.
طرح دوچرخه کتاب یکی از ابتکاراتی است که در تابستان ۲۰۱۵ اجرا شد.
به نظر می رسد می شود مانند دیگر کشور های موفق در این حوزه از ظرفیت های مختلفی برای ترویج و رشد فرهنگ کتابخوانی استفاده کرد.
با این تفاصیل میتوان گفت که میشود از ظرفیت فضای مجازی برای رشد فرهنگ مطالعه هر کشوری استفاده بهینه کرد، همانطور که کشور های غربی که خود نیز ابداع کنندگان این فضاها هستند، اغلب در جهت رشد و بالا بردن سطح دانش و آگاهی از آن بهره میبرند. ما نیز می توانیم با ایجاد وتقویت زیرساخت های مناسب در بستر فضای مجازی و گفتگوهای اجتماعی در جهت ترویج این فرهنگ مهم, گامی مؤثر برداریم.

برچسب ها